loader

Toszecki rynek

Rynek i Ratusz

 

W średniowieczu przez Toszek przebiegał ważny szlak handlowy prowadzący z

Krakowa do Wrocławia, stąd wiele domów w mieście położonych było wzdłuż tej drogi.

W XVII wieku Toszek należał do nielicznych miast księstwa opolsko – raciborskiego, które posiadały zachowane mury obronne. Do miasta prowadziły dwie bramy miejskie: wschodnia – Pyskowicka i południowa – Strzelecka. Bramy miały duże znaczenie w układzie fortyfikacyjnym, pełniąc rolę wjazdu do miasta, musiały jednocześnie zapewnić jego obronę. Możemy przypuszczać, że ich kształt nie różnił się zasadniczo od charakterystycznych dla XVI wieku typu bramy miejskiej – "przejazdowej, prostokątnej wieży bramnej". Część murów obronnych wraz z bramami została rozebrana w1767 roku, a kamień wykorzystano do budowy nowego, murowanego ratusza.

Miasto miało zabudowę drewnianą, jeszcze w1787 r.: na 137 domów tylko 5 było krytych dachówką, a pozostałe gontem.

Centralnym placem miasta był rynek, który początkowo pełnił funkcje handlowe, a następnie wraz z rozwojem samodzielności rady miejskiej, nabierał coraz większego znaczenia. Celom handlowym służyły ławy i kramy – budy, w których rzemieślnicy i kupcy wystawiali swoje towary. W Toszku na rynku na pewno znajdowały się ławy piekarskie, rzeźnicze, szewskie, krawieckie, kowalskie i solne, bowiem przedstawiciele tych rzemiosł mieszkali i pracowali w mieście, np. w 1534 roku było 26 szewców!

Najważniejszym obiektem na rynku był ratusz jako siedziba władz miejskich. Śląskie ratusze wyróżniały się swoim kształtem - budynek założony był zwykle na planie prostokąta, a najważniejszym akcentem budowli była wysoka wieża na planie kwadratu przylegająca jako odrębny fragment. Podobny budynek był na toszecki rynku, choć informacje o dwupiętrowym, murowanym ratuszu mamy dopiero z 1767 roku. Jak podaje J. Chrząszcz: "88 furmanek kamienia ze starych murów miejskich zużyto przy budowie nowego ratusza."

Miasto i zamek kilka razy niszczył pożar. Pierwszy wielki pożar zniszczył miasto 18 sierpnia 1677r., z kolei w 1728 roku piorun uderzył w jedną z wież zamkowych, a 29 marca 1811 roku całkowicie spłonął zamek.

W mieście największy pożar wybuchł w nocy 20 maja 1833 roku, spłonęły wtedy 122 domy, 96 budynków gospodarczych, 15 stodół i ratusz. Pogorzelcy otrzymali pomoc od mieszkańców sąsiednich Pyskowic i Strzelec Opolskich. Odbudowa miasta była bardzo kosztowna i wiązała się ze zmianą założenia urbanistycznego. Rozebrano resztki murów obronnych, poszerzono i wytyczono regularne drogi, zbudowano murowane kamienice wokół rynku. Obudowano ratusz: "kosztował 22000 talarów, budowę zakończono w 1836 roku".

Przez kolejne lata rynek był miejscem, gdzie kocentrowało się życie miasta, odbywały się targi, a także parady wojskowe, ustawiano karuzele, świętowano.

Pomnik

Pomnik św. Jana Nepomucena ufundował hrabia Christoph Leopold Colonna. Figura została wykonana z piaskowca  prawdopodobnie w Pradze, na rynku toszeckim ustawiono ją w 1725 roku. Święty trzyma w rękach postać Zbawiciela, w środkowej części pomnika widnieje napis: sanCto JoaanJ nepo Mu Ceno pro Conservato Confessionis sJgLLo e’ ponte pragensJ prae CJPtato Laus et Gloria - świętemu Janowi Nepomucenowi, który za zachowanie tajemnicy spowiedzi został zrzucony z praskiego mostu, niech będzie chwała i sława.

W czasie pożaru miasta w1833 r. pomnik został mocno uszkodzony, odnowiony zdobił rynek.

 W 1852 roku postument został otoczony niewysokim kutym ogrodzeniem. Toszecka legenda głosi, że figura świętego obraca się, a głowa Jana Nepomucona zwrócona jest zawsze w stronę pożaru.

 

Szlak św. Jakuba

 

Od figury św. Jana Nepomucena  na toszeckim rynku rozpoczyna swój bieg Śląsko -Morawska Droga św. Jakuba - Via Regio Górnego Śląska. W średniowieczu pątnicy udający się do Composteli pielgrzymowali trzymając się utartych szlaków handlowych. Jedna z takich dróg prowadziła w kierunku Czech na Morawy. Grupa pasjonatów, którym bliska jest idea pielgrzymowania szlakiem św. Jakuba, w 2014 r. powołała do życia Górnośląski Klub Przyjaciół Camino. Członkowie klubu podjęli inicjatywę wytyczenia odcinka śląsko – morawskiego szlaku w celu połączenia Via Regio i czeskiej "Drogi Morawskiej". Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Toszeckiej włączyło się do prac nad oznakowaniem odcinka szlaku, który przebiega przez ziemię toszecką oraz podjęło działania popularyzujące ideę pielgrzymowania. Jeden z odcinków Śląsko – Morawskej Drogi św. Jakuba rozpoczyna się w Toszku, dalej biegnie przez Stare Pawłowice, Słupsko, Poniszowice, Pławniowice, Kleszczów, Łany Wielkie, Sośnicowice, Tworóg Mały, "Magdalenka" Rudy Raciborskie w kierunku Krzanowic przy granicy Polsko – Czeskiej.

Bibliografia:

Chrząszcz J., Historia miast Pyskowice i Toszek, Pyskowice 1994

Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego, Zeszyt 6., Katowice 1992

www.caminosilesia.pl [dostęp: 29.03.2019]

www.parafiatoszek.pl [dostęp: 29.03.2019]

www.turystyka.toszek.pl [ dostęp 29.03.2019]