loader

Dawna synagoga

Ul. Piastowska – miejsce, gdzie znajdowała się synagoga

Historia Żydów w Toszku rozpoczyna się w XVIII wieku. W 1724 r.mieszkał tu jeden żydowski kupiec, który został wymieniony w księdze parafialnej  przy okazji kary jaką mu wymierzono "za nieuczciwość w czasie procesji po rynku", w tym samym zakupiono jednak u niego materiał na szaty kościelne. W latach 30-tych XVIII w. było 2 Żydów, jeden mieszkał na zamku, a drugi  w małym domku  w mieście, który był własnością hrabiego. W 1787 r.było już 69 osób wyznania mojżeszowego, co stanowiło 9,6% populacji miasta. Wszyscy oni należeli do gminy wyznaniowej w Wielowsi. Samodzielna gmina toszecka została utworzona około 1830 roku i liczyła wtedy 137 członków. W 1836 r., po wielkim pożarze miasta (1833 r.), zostala zbudowana nowa obszerna synagoga. Mieściła się na tyłach rynku, przy Hintergasse (obecnie ul. Piastowska 13). Był to okazały budynek z dużymi, zwieńczonymi półkoliście oknami, nakryty mansardowym dachem i pozbawiony ozdób.   W 1926 r. według rejestru meldunkowego w mieście było 35 Żydów (1,13%).

Spośród społeczności toszeckich Żydów warto wymienić rodziny: Guttmann, Wachsmann, Kornblum.

Hirschel Wachsmann urodził się w 1783 r. w Toszku, był protoplastą rodu, z którego wywodzi się Franz Waxman wybitny kompozytor muzyki filmowej. Hirschel Wachsmann i jego żona zostali pochowani na żydowskim cmentarzu przy ulicy Wielowiejskiej.

Bernhard Guttmann,ojciec sir Ludwika Guttmanna, był kupcem i właścicielem hotelu w Toszku. Ludwik Guttman wybitny lekarz neurolog, twórca ruchu paraolimpijskiego urodził się w 1899 r. w Toszku.

Rodzina Kornblum była właścicielem hotelu i składu win w Toszku w latach 1835 -1938. Rodzinny biznes prowadził m.in. Paul Kornblum, który był zasłużonym członkiem rady miasta oraz  członkiem zarządu gminy wyznaniowej w Toszku w latach 1876 – 1898.

Synagoga była miejscem kultu i spotkań toszeckich Żydów do listopada 1938 r., kiedy to w ramach akcji niszczenia świątyń i mienia żydowskiego, została podpalona i zniszczona przez bojówkarzy SA i SS - tzw. "Noc Kryształowa"(9/10.11.1938 r.). Dla upamiętnienia toszeckich Żydów, z inicjatywy  nauczyciela  Pana Grzegorza Kamińskiego, w 2012 r. odsłonięto tablicę wmurowaną w chodnik przy ulicy Piastowskiej.

Bibliografia:

Chrząszcz J., Historia miast Pyskowice i Toszek, Pyskowice 1994

Górecki P., Archiprezbiterat toszecki w latach 1618 – 1740, Gliwice 2009

Walerjański D., Kamiński G., Żydowskie dziedzictwo powiatu gliwickiego, Gliwice 2008

Mazur M., Dzieje toszeckiego Hotelu "Kornblum", Rocznik Toszecki nr 2., Toszek 2018

www.skarbnica.muzeum.gliwice.pl [dostęp 15.03.2019]

www.sztetl.org.pl [dostęp 15.03.2019]

Adres: Toszek ul. Piastowska 13