loader

Pomnik „Ofiarom Wojen”

Miejsce pamięci – pomnik "Ofiarom wojen"

Miejca pamięci to obiekty, groby, cmentarze a także przedmioty upamietniające postacie i wydarzenia ważne dla lokalnej społeczności.Takim miejscem jest pomnik "Ofiarom wojen". Historia tego miejsca jest niezwykła, to już trzeci pomnik w tym miejscu!

Pomnik I

12 października 1924 roku odsłonięto i poświęcono pomnik ku czci żołnierzy - mieszkańców Toszka, którzy polegli w czasie Wielkiej Wojny ( 1914-1918). J. Chrząszcz w książce: Historia miast Pyskowice i Toszek" podaje, że: "odprawiono mszę polową, śpiewał chór stowarzyszenia śpiewaczego. Przemówienia wygłosili: ksiądz katolicki i ewangelicki pastor oraz rabin dr Braschweger. Złożono wieńce i kwiaty. Główne przemówienie wygłosił von Guradze”

Pomnik, wykonany ze ślaskiego piaskowca, miał kształt małej kapliczki. Na jednej ze ścian można było wyczytać „ Naszym bohaterom poległym w wojnie światowej cześć i pamięć”. Na pozostałych widniały nazwiska poległych żołnierzy. Wewnątrz spoczywał stalowy hełm, do którego prowadziły trzy schodki.

Niemiecki pomnik został zburzony w styczniu 1945 r. przez żołnierzy Armii Czerwonej, a przy jego rozbiórce pracowali niemieccy jeńcy.

Pomnik II

W pierwszych latach  po wojnie przede wszystkim odbudowywano i remontowano zniszczone domy, jednak myśl o nowym pomniku zgodnie z duchem czasu, pojawiła się dość szybko.            

W 1950 roku wzniesiono „Pomnik Wdzięczności” ku czci żołnierzy Armii Czerwonej.

W kronice miasta nie ma żadnych informacji odnośnie tego wydarzenia. Najcenniejszym źródłem są wspomnienia ludzi, mieszkańców Toszka. Tak wspomina ten pomnik Pan Henryk Polewka.

„Pomnik stał na betonowej płycie, do której prowadziły schodki.  Z tego, co pamiętam, płyta była dosyć spora;  miała około 15m2. Można było obejść cały pomnik dookoła po płycie, czasami biegaliśmy tam z kolegami ze szkoły. Na jej środku stał ów pomnik. Miał kształt podobny do ostrosłupa ze ściętym wierzchołkiem. Otaczało go ogrodzenie z niskimi betonowymi słupkami, pomiędzy którymi zawieszony był łańcuch. Wokół płyty, na której stał pomnik, rosły karłowate zimozielone krzaki, a latem sadzono także kwiaty.

 W ściany pomnika wbetonowane były tablice pamiątkowe z radzieckimi i  polskimi napisami. Były one ofiarowane radzieckim żołnierzom. Wydaje mi się, że było tam napisane „Radzieckim Bohaterom – oswobodzicielom”  Nie pamiętam dokładnie, czy były trzy czy cztery takie tablice.  Na szczycie konstrukcji znajdowała się gwiazda w kolorze czerwonym – symbol Armii Radzieckiej.

W tym miejscu, w rocznice wyzwolenia miasta, odbywały się Apele Poległych. Uczestniczyli w nich przedstawiciele partii, delegacje zakładów pracy, młodzież szkolna i mieszkańcy Toszka, których nie było zbyt wielu.

Pamiętam także, że 1 listopada niektórzy mieszkańcy zapalali świeczki pod pomnikiem. Zatrzymywali się tam w drodze na cmentarz.”

Pomnik ku czci Armii Czerwonej stał w Toszku do roku 1991. Przy jego rozbiórce pracowali robotnicy OBM - Toszek (Oddział Budowlano Montażowy).

 

Pomnik III

Przemiany społeczne i droga ku pełnej wolności przyniosły zmiany także dla toszeckiego pomnika. Zdemontowano obelisk ku czci Armii Czerwonej, a na jego miejscu mieszczono kamień z napisem „Ofiarom Wojen”. O tym wydarzeniu opowiedziała Pani Maria Kowalska.

„W czasie odsłonięcia pomnika Ofiarom Wojen byłam Przewodniczącą Rady Miejskiej w Toszku (wtedy to była Rada Miasta i Gminy). Decyzję o rozbiórce ówczesnego pomnika podjęła Rada w dyskusjach, ale o ile pamiętam nie było w tej sprawie uchwały. Wygląd współczesnego pomnika, a przede wszystkim napis na nim, to decyzja Rady po dyskusjach. Stosowny kamień gdzieś wypatrzył i sprowokował przywiezienie go na miejsce "pomnikowe" pan Andrzej Kurek, wtedy zastępca Przewodniczącego Rady i Członek Zarządu. Nie pamiętam jaka  firma rozebrała stary pomnik, sądzę, że tak zwana komunalka. Co zabawne, nawet nie zauważyłam rozbiórki pomnika Armii Czerwonej.”

Obecny pomnik ma wymiar uniwersalny, poświęcony jest wszystkim poległym i zaginionym w czasie wojen, bez względu na narodowość czy wyznanie religijne. Co roku, 11 listopada, po mszy w kościele parafialnym, przedstawiciele toszeckich władz samorządowych oraz mieszkańcy gromadzą się przy pomniku, przy ulicy Strzeleckiej, aby uczcić pamięć tych, którzy zginęli w czasie wojen w XX wieku, bez względu na narodowość czy przynależność państwową.

Bibliografia:

Chrząszcz J., Historia miast Pyskowice i Toszek, Pyskowice 1994

Wywiady z mieszkańcami Toszka przeprowadziła Dominika Skawińska przygotowując materiały na konkurs historyczny (Opole, 2017)

Adres: Toszek ul. Strzelecka/Górnośląska